Naam:	Inrichting Stadionplein en omgeving Amsterdam
Type:	stedelijke gebieden;
Opdrachtgever:	Wilma Bouw
Uitgevoerd:	nee
Architecten:	Bosch, Th.J.J. (Bosch (Bosch, Th.J.J.)), 1991;
Archiefgegevens:	NAi/BOSC 298, 154, 155, n432, 361
Prijsvraag:	Meervoudige Opdracht inrichting Stadionplein en omgeving

Bijzonderheden:

'De nieuwe woonwijk moet de sluitsteen worden van het Uitbreidingsplan dat H.P. Berlage voor Amsterdam-Zuid maakte', luidde een van de belangrijkste passages uit de in 1991 verstrekte meervoudige opdracht. Onder die ambitie dreigde het Olympisch Stadion van architect Jan Wils bijna te bezwijken. Het stadion was nooit door Berlage gepland, maar vormde een afronding van de wijk die aantoonde dat het concept van Berlage ook ruimte bood aan het plan van Wils. Bovendien zou door de sloop van het complex het Stadionplein worden beroofd van haar stedenbouwkundige betekenis. Uiteindelijk werd het stadion vanwege de cultuur- en sporthistorische waarde onder de Monumentenwet geplaatst en werd het ingrijpend gerenoveerd door het ingenieursbureau Grabowski en Poort. Het plan van Lafour en Wijk, dat de beoordelingscommissie in 1991 het best vond aansluiten op de bestaande structuur, werd daaraan aangepast. De uitvoering ervan nadert voltooiing.
De behoefte aan nieuwe woningen was nijpend en vanwege de schaarser wordende bouwgrond waren er vanaf het begin van de jaren tachtig plannen bij de Stadsdeelraad Zuid, voor het bebouwen van het terrein van het bouwvallige Olympische Stadion en omgeving. Er moesten minimaal 1265 woningen worden gebouwd in verschillende prijscategorie?n en in een woningdichtheid die globaal met de aangrenzende wijk overeen moest komen. In september 1991 werd hiervoor een meervoudige opdracht verstrekt aan vijf projectontwikkelaars en een belegger. Dit resulteerde in negen plannen van architecten die zich hadden gebogen over een pittig programma van eisen. Een centraal thema in de opgave was aansluiting te vinden op het stedenbouwkundig concept van Berlage. De gemeente vroeg nadrukkelijk aandacht voor de vormgeving van de openbare ruimte. Karakteristiek voor de structuur van dit deel van Berlages uitbreidingsplan is de hi?rarchie in bebouwingstypologie, groenstructuur, wegen en in het voorzieningenpatroon. Vooral gesloten bouwblokken en lange straatwanden domineren de wijk. Het verkeerspatroon bestaat grotendeels uit radialen die de verbinding vormen met de oude stad. Haaks hierop liggen de tangenten, zoals de Stadionweg. Kenmerkend voor het plan van Theo Bosch is een dubbele bebouwingsring met een radiaal uitwaaierende verkaveling. Aanleiding voor deze monumentale vorm was de gebogen loop van de Stadiongracht, de verbinding van het voor Amsterdam-Zuid zo belangrijke Noordelijk en Zuidelijk Amstelkanaal. Ook Lafour en Wijk reageerden in hun plan op de vorm van deze waterloop, maar kozen voor een verkaveling van overwegend rechthoekige gesloten bouwblokken, hetgeen de beoordelingscommissie aansprak.
Het ontwerp van Bosch behoort tot de categorie plannen die met een geheel eigen structuur niet schatplichtig is aan het formele concept van Berlage. De bouwstrookjes vormen boogsegmenten die een gelijkvormige groene zone flankeren. In een gevarieerd patroon, afhankelijk van de bezonning, zijn de koppen van de strookjes verbreed (tot de zogenaamde hamerkoppen) of verbonden door gebogen wanden. Aldus cre?erde Bosch U-vormige groene binnenhoven die het daglicht als in een fuik binnenhouden. Een goede ori?ntering op de groene binnenring en een geleidelijke overgang van openbaar naar priv?, vormde aanleiding om geen gesloten bouwblokken toe te passen. Vanwege de bezonning is een aantal hoven van de buitenring geopend aan de kant van de Stadiongracht. Het Stadionplein is het hart van het woonbuurtje. Theo Bosch plande hier een nieuw gebouw met een aantal centrale voorzieningen voor de buurt. Het plein wordt geflankeerd door de gesloten, gebogen wand van de binnenring waarvan de onderbouw is ingevuld met winkels. Vier forse poorten (van 13 meter breed en 8 meter hoog) voeren naar de groene woonbuurt. Het groene karakter wordt versterkt door gebouwen in frisse kleuren, uitgevoerd in pleisterwerk, waarvan het gevelbeeld wordt bepaald door ritmes van erkers en serres. Het was jammer dat de dwingende structuur geen ruimte bood voor de Marathontoren van Jan Wils, al was Bosch graag bereid er een andere plek voor te zoeken.

  Literatuur